Atopowe zapalenie skóry

Jest to współcześnie bardzo częsta choroba skóry – choruje co piąte dziecko i co dwudziesty dorosły.
Zanieczyszczenie środowiska oraz zmiany jakości żywności sprawiły, ze coraz więcej osób rozwija alergie.

AZS to połączenie defektu budowy skóry z nieprawidłową reakcją immunologiczną na otaczające nas substancje. Jest to bardzo uproszczone wyjaśnienie choroby, ale tłumaczy, dlaczego u niektórych chorych testy alergiczne niczego nie wykazują, a pacjent ma suchość i zmiany skórne.

Dlaczego chorują małe dzieci?

Z jednej strony mamy predyspozycje genetyczne (występowanie alergii np. kataru siennego, astmy w rodzinie) z niedojrzałością układu pokarmowego i uznaniem alergenu np. typowo białka mleka krowiego, za coś szkodliwego, co należy zwalczać. Wówczas pobudzony układ odpornościowy zamiast niszczyć bakterie, wirusy, ciała obce – zaczyna silnie reagować na alergen.

Najczęstszymi alergenami w wieku dziecięcym są białka mleka krowiego, białka jaja kurzego, miód, orzechy, niektóre ryby.

Z wiekiem układ odpornościowy coraz mniej reaguje na alergeny i uczy się pewnej tolerancji, dlatego alergia wycofuje się u większości dzieci w wieku szkolnym.
U niektórych pacjentów jednak zmienia się charakter alergii- mniej reaguje skóra, a bardziej spojówki (alergiczne zapalenie spojówek), oskrzela (astma) czy błona śluzowa nosa (katar sienny).
Zmienia się też grupa alergenów, na które są uczuleni pacjenci – z pokarmowych u małych dzieci , na alergeny wziewne u starszych dzieci i dorosłych.

Jak pielęgnować skórę atopową?

Ponieważ u każdego pacjenta z AZS występuje suchość skóry i świąd, stosowanie specjalnych preparatów nawilżająco – natłuszczających tzw. emolientów jest bardzo ważne.
Jest to podstawa każdej terapii AZS!!!
Stosując emolienty „uszczelniamy skórę”, zmniejszamy świąd, skóra łatwiej broni się przed infekcjami, jest mniej podatna na czynniki drażniące. Im mniejszy świąd, tym pacjent mniej się drapie – im mniej się drapie, tym mniej pobudza powstanie nowych zmian.

Współczesne emolienty nie tylko nawilżają i łagodzą świąd, ale też mają właściwości przeciwzapalne, działają jak słabe leki.

Mycie – unikaj zwykłych mydeł, stosuj specjalne hypoalergiczne żele pozbawione substancji zapachowych, konserwantów, barwników, najlepiej przeznaczone dla chorych z AZS. Preparaty do mycia nie muszą być drogie – lepiej zainwestować w droższy balsam po kąpieli.
Mycie powinno być krótkie, w ciepłej, nie gorącej wodzie. W ostrym stanie lekarz może zaproponować dodawanie do kąpieli substancji odkażających, które zmniejszają liczbę patogenów na skórze dziecka.

Balsamy i kremy – bez substancji zapachowych, konserwantów, barwników. Najlepiej szukać emolientów w aptece. Ważne, by w okresie zaostrzenia stosować je regularnie kilka razy dziennie, co niestety nie jest proste. Po kąpieli balsam należy zaaplikować na skórę maksymalnie zaraz po osuszeniu skóry. Należy unikać silnego tarcia skóry ręcznikiem.

Ogólne zasady wspomagające terapię dzieci z AZS

  1. Dziecko z AZS nie może przebywać w pomieszczeniach zadymionych, nie pal papierosów przy dziecku.
  2. Dbaj by pomieszczenie, w którym bawi się i śpi dziecko było chłodne i nawilżone.
  3. Do mycia i nawilżania używaj specjalnych kosmetyków do skóry z atopią.
  4. W diecie – unikaj alergenów oraz pokarmów wysoce przetworzonych, ze sztucznymi barwnikami, glutaminianem sodu, unikaj kupowanych gotowych dań, słodzonych, barwionych napojów, słodyczy.
  5. Jeśli u dziecka stwierdzono alergię na roztocza kurzu domowego – usuń z pomieszczeń zasłony, firany, dywany, pluszaki. Zmieniaj często pościel.
  6. Na wakacje wybieraj rejony górskie lub nadmorskie (najmniej alergenów).

Jak leczyć AZS?

Leczenie zawsze musi być prowadzone przez alergologa, dermatologa lub pediatrę.
Często zalecanymi lekami są miejscowo stosowane kortykosteroidy- nie można ich stosować bez kontroli lekarza i przez dłuższy czas (powyżej 3-4 tygodni).

Leczenie dzieli się zwykle na 2 etapy- w pierwszym leczy się obecne zaostrzenie choroby, następnie po uzyskaniu poprawy wprowadza się leczenie podtrzymujące.
Zawsze podstawą leczenia jest unikanie alergenów i własciwa pielęgnacja skóry.
Do tego dochodzi stosowanie miejscowych kortykosteroidów lub innych leków przeciwzapalnych takich jak takrolimus czy pimekrolimus, fototerapia.
Leczeniem wspomagającym jest stosowanie doustnych leków antyalergicznych, które zmniejszają świąd i ograniczają reakcje alergiczne w organizmie.
W cięższych przypadkach wprowadza się cyklosporynę, metotreksat lub nowoczesne leki biologiczne.

Ciekawą, ale bardzo dobrą formą terapii jest dołączanie mokrych opatrunków. Terapia polega na posmarowaniu skóry dziecka emolientem bądź lekiem, a następnie na nałożeniu specjalnych bandaży lub gotowej koszulki/ legginsów. Nakładane są 2 warstwy – najpierw warstwa mokra (namoczony i wyciśnięty bandaż/ ubranko), na to sucha warstwa i piżamka.
Taka terapia przyspiesza i poprawia uzyskanie remisji choroby, ogranicza drapanie (nawet mimowolne w nocy), zapewnia lepszy sen, zwiększa skuteczność leków miejscowych.